Андешае дар бораи бозгашт ба хатти форсӣ
Умед Ҷайҳонӣ
Андешае дар бораи бозгашти Тоҷикистон ба хатти форсӣ: ҳазинаҳо, душвориҳо ва роҳкорҳо
Гузори Тоҷикистон аз хатти тоҷикӣ ба хатти форсӣ мавзуъе печида бо абъоди сиёсӣ, фарҳангӣ, иҷтимоъӣ ва иқтисодии гуногун аст.
Бароварди дақиқи ҳазинаи бозгашти Тоҷикистон ба хатти форсӣ бисёр душвор ва ба омилҳои гуногун вобаста аст. То кунун ҳеҷ ҷустору пажӯҳиши фарогиру расмие дар ин замина мунташир нашудааст. Аз ин рӯ, ин андешаҳо низ тахминӣ, тақрибӣ ва бар асоси фарзиёт ҳастанд. Бо ин ҳол, метавонем ба бархе аз муҳимтарин ҷанбаҳои ҳазинабари ин гузор ишора кунем:
- Чопу нашр:
1.1. Китобҳои дарсӣ: Тағйири хат ба маънои чопи муҷаддади ҳама китобҳои дарсӣ дар ҳама пояҳои таҳсилӣ аст. Ин бозчоп ҳазорҳо ҷилд китобро дар бар хоҳад гирифт ва ҳазинаҳои калоне хоҳад дошт.
1.2. Китобҳои ғайридарсӣ, матбуот ва нашриёт: Тағйири хат ҳамчунин ниёзманди чопи дубора ё табдили ҳама китобҳо, маҷаллаҳо, рӯзномаҳо ва дигар интишороти мавҷуд ба хатти форсӣ хоҳад буд.
1.3. Асноду мадорики давлатӣ: Ҳама асноду мадорики давлатӣ, аз ҷумла қонунҳову муқаррарот, шиносномаҳо, гузарномаҳо ва ғайра бояд ба хатти форсӣ баргардонда ва чоп шаванд.
- Омӯзишу парвариш:
2.1. Омӯзиши муаллимон: Омӯзгорон бояд барои тадрис ба хатти форсӣ омӯзиш бибинанд. Ин бозомӯзӣ баргузории давраҳои омӯзишӣ, таҳияи манобеъи омӯзишӣ ва пардохти ҳуқуқ ба омӯхторонро дар бар хоҳад дошт.
2.2. Омӯзиши умумӣ: Лозим аст барномаҳои омӯзишӣ барои умуми мардум барои ошноӣ бо хатти форсӣ баргузор шавад. Ин барномаҳо метавонанд давраҳои саводомӯзӣ, барномаҳои телевизионӣ ва радиоӣ ва ғайраро дар бар гиранд.
- Фанноварии иттилоъот:
3.1. Тағйири системҳои роёнаӣ: Ҳама системҳои роёнаии давлатӣ ва хусусӣ бояд барои пуштибонӣ аз хатти форсӣ барӯзрасонӣ шаванд. Ин рӯзомадсозӣ нармафзорҳо, сахтафзорҳо ва пойгоҳҳои додаро фаро хоҳад гирифт.
3.2. Табдили додаҳои рақамӣ: Ҳама додаҳои рақамии мавҷуд бояд ба хатти форсӣ табдил шаванд.
- Ҳазинаҳои ҷонибӣ:
4.1. Таблиғот ва иттилоърасонӣ: Барои иттилоърасонӣ ва огоҳсозии умумӣ дар бораи тағйири хат, ниёз ба пӯишҳои таблиғотии густурда хоҳад буд.
4.2. Ройзанӣ ва коршиносӣ: Барои барномарезӣ ва иҷрои дурусти ин гузор, ниёз ба истихдоми ройзанон ва коршиносони варзида хоҳад буд.
Душвориҳои эҳтимолии гузори Тоҷикистон аз хатти тоҷикӣ ба хатти форсӣ ва роҳкорҳои осонсозии онҳо ниёзманди баррасии дақиқ ва фарогири буъдҳои гуногуни ин мавзуъ аст. Инҷо бархе аз муҳимтарин душвориҳоро бар мешуморем ва роҳкорҳое барои осон карданашон пешниҳод мекунем:
- Душвориҳои омӯзишӣ:
1.1. Камбуди омӯзгорони форсидон: Яке аз бузургтарин душвориҳо, камбуди омӯзгорон ва устодонест, ки битавонанд ба таври муассир хатти форсиро тадрис кунанд.
1.1.1. Роҳкор: Баргузории давраҳои омӯзишии фишурда ва тахассусӣ барои омӯзгорони кунунӣ ва парвариши омӯзгорони нав бо тамаркуз бар хатти форсӣ ва равишҳои тадриси он. Баҳрагирӣ аз тавоноиҳои устодони эронӣ ва афғонистонӣ дар ин замина метавонад судманд бошад. Таҳияи манобеъи омӯзишии муносиб ва стандарт низ зарурӣ аст.
1.2. Душвории ёдгирӣ барои наслҳои калонсолтар: Наслҳое, ки солҳо бо хатти тоҷикӣ омӯзиш дидаанд, мумкин аст дар ёдгирии хатти форсӣ бо душвориҳо дучор шаванд.
1.2.1. Роҳкор: Тарроҳии барномаҳои омӯзишии вижа барои бузургсолон бо баҳрагирӣ аз равишҳои содаву ҷаззоб. Баҳрагирӣ аз расонаҳои ҳамагонӣ (телевизион ва радио, расонаҳои интеренетӣ) барои омӯзиши умумӣ низ метавонад коромад бошад. Таъкид бар ҷанбаҳои мусбати ин тағйир ва иртиботи он бо ҳувияти фарҳангӣ низ метавонад ангезаи ёдгириро афзоиш диҳад.
1.3. Ҳазинаҳои болои чопу интишори китобҳои нав: Тағйири хатт ниёзманди чопи нави ҳама китобҳои дарсӣ ва ғайридарсӣ ба хатти форсӣ аст, ки ҳазинаҳои бисёреро дар бар хоҳад дошт.
1.3.1. Роҳкор: Барномарезии дақиқ барои чопи тадриҷии китобҳо, баҳрагирӣ аз фанновариҳои навини чопу нашр, ва ҷазби кумакҳои молӣ аз созмонҳои байнулмилалӣ ва кишварҳои форсизабон метавонад ба коҳиши ҳазинаҳо кумак кунад. Баҳрагирӣ аз нусхаҳои электрунии китобҳо низ метавонад роҳкори муассир бошад.
- Душвориҳои фарҳангӣ ва иҷтимоъӣ:
2.1. Муқовиматҳои иҷтимоъӣ: Бахше аз ҷомеъа мумкин аст ба далелҳои гуногун, аз ҷумла одат ба хатти тоҷикӣ, нигаронӣ аз кандани пайвандҳо бо матнҳои пешина, ё мухолифатҳои сиёсӣ, дар баробари тағйири хатт муқовимат кунад.
2.1.1. Роҳкор: Иттилоърасонии шаффоф ва густурда дар бораи барномаи тағйири хатт ва иртиботи он бо ҳувияти фарҳангӣ ва таърихии Тоҷикистон. Роҳандозии гуфтугӯи миллӣ ва фароҳам кардани фазое барои баёни дидгоҳҳои мухталиф. Таъкид бар тадриҷӣ будани раванди тағйир ва таҳмилӣ набудани он бар ҷомеа.
2.2. Канда шудани пайвандҳо бо навиштаҳо ва санадҳои пешина: Тағйири хатт дастрасӣ ба навиштаҳо ва санадҳои таърихӣ ва адабиеро, ки ба хатти тоҷикӣ навишта шудаанд, барои наслҳои оянда душвор мекунад.
2.2.1. Роҳкор: Рақамӣ кардани навиштаҳо ва санадҳои пешина ва падид овардани пойгоҳҳои иттилоъотии бархатт.
- Душвориҳои фаннӣ ва фанновариҳои иттилоъотӣ:
3.1. Ниёз ба тағйири системҳои роёнаӣ ва нармафзорҳо: Ҳама системҳои роёнаии давлатӣ ва хусусӣ бояд барои пуштибонӣ аз хатти форсӣ барӯзрасонӣ шаванд.
3.1.1. Роҳкор: Барномарезии дақиқ барои барӯзрасонии системҳо ва нармафзорҳо, ироаи омӯзишҳои лозим ба корбарон. Ҳамкорӣ бо ширкатҳои фанноварии иттилоъот ва истифода аз таҷрибаи кишварҳои дигар дар ин замина метавонад судманд бошад.
3.2. Ҳазинаи болои табдили додаҳои рақамӣ: Табдили ҳаҷми зиёди додаҳои рақамии мавҷуд ба хатти форсӣ ҳазинабар ва замонбар хоҳад буд.
3.2.1. Роҳкор: Истифода аз нармафзорҳои табдили худкори матн ва аввалиятбандии табдили додаҳои муҳим ва зарурӣ.
- Душвориҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ:
4.1. Ҳазинаи болои иҷрои тарҳ: Иҷрои комили тарҳи тағйири хатт ҳазинаи калонеро барои давлат дар бар хоҳад дошт.
4.1.1. Роҳкор: Барномарезии дақиқ ва мудирияти ҳазинаҳо, ҷазби кумакҳои молӣ аз манобеъи мухталиф ва иҷрои тадриҷии тарҳ.
4.2. Мухолифатҳои сиёсӣ: Мумкин аст гурӯҳҳои сиёсии хоссе ба далелҳои мухталиф бо тағйири хат мухолифат кунанд ва ин мавзуъ ба як масъалаи сиёсӣ табдил шавад.
4.2.1. Роҳкор: Падид овардани ҳамройии миллӣ дар бораи зарурати тағйири хат ва бозгуфти манофеъи миллӣ дар ин замина. Гуфтугӯи шаффоф бо гурӯҳҳои мухталиф ва талош барои ҷалби назари онҳо.
- Стандартсозии хатти форсӣ:
5.1. Набуди стандарти ягона барои хатти форсӣ: Тафовутҳое дар нигориш ва бархе қавоиди имлоӣ миёни форсии Эрон ва Афғонистон вуҷуд дорад.
5.1.1. Роҳкор: Пазируфтан ва ниҳодина кардани стандарти форсии Эрон, ки ҳамин акнун ҳам дар расонаҳои расмии Тоҷикистон ба кор меравад. Ин роҳкор камҳазинатарин роҳ аст.
Бо дар назар гирифтани ин душвориҳо ва иҷрои роҳкорҳои пешниҳодӣ, метавон гузори Тоҷикистон аз хатти тоҷикӣ ба хатти форсиро бо комёбӣ мудирият кард ва аз пеш омадани душвориҳои эҳтимолӣ пешгирӣ кард. Муҳимтарин нукта, барномарезии дақиқ, тадриҷӣ будани раванди гузор ва ҳамкории давлату миллат дар ин фароянд аст.
Чунонки гуфта омад, тарҳи гузор аз хатти тоҷикӣ ба хатти форсӣ, ниёз ба барномарезии дақиқу гом ба гом дорад. Дар инҷо чанд роҳкор барои ин гузор пешниҳод мешавад:
- Ташкили Кумитаи миллии гузор ба хатти форсӣ:
1.1. Ташкили як кумитаи миллии муташаккил аз забоншиносон, таърихдонон, коршиносони омӯзишу парвариш, коршиносони фановарии иттилоъот, намояндагони давлат ва ҷомеъаи маданӣ.
1.2. Вазифаи ин кумита тадвини барномаи ҷомеъи гузор ба хатти форсӣ, таъйини ҷадвали замонӣ, бароварди ҳазинаҳо ва назорат бар иҷрои он хоҳад буд.
- Тадвини барномаи омӯзишии фарогир:
2.1. Таҳияи китобҳои омӯзишии стандарт барои ҳама пояҳои таҳсилӣ ва сатҳҳои саводомӯзӣ.
2.2. Баргузории давраҳои омӯзишии фишурда барои омӯзгорон ва устодон, бо тамаркуз бар омӯзиши хатти форсӣ ва равишҳои тадриси он.
2.3. Таҳияи барномаҳои омӯзишии телевизионӣ ва радиоӣ барои омӯзиши умумӣ ва ошноии мардум бо хатти форсӣ.
2.4. Баҳрагирӣ аз равишҳои навини омӯзишӣ ва фанновариҳои рақамӣ барои осонсозии ёдгирии хатти форсӣ.
- Иттилоърасонӣ ва огоҳсозии ҳамагонӣ:
3.1. Баргузории пӯишҳои иттилоърасонии густурда дар расонаҳо (телевизион, радио, матбуот, фазои маҷозӣ) барои огоҳсозии мардум аз раванди тағйири хат ва бартариҳои он.
3.2. Баргузории нишастҳо, ҳамандешиҳо ва коргоҳҳои омӯзишӣ барои баҳсу табодули назар дар мавриди масоъили марбут ба гузор.
3.3. Падид овардани фазое барои гуфтугӯи озоду шаффоф дар ҷомеъа дар бораи ин мавзуъ.
- Гузори тадриҷӣ ва гом ба гом:
4.1. Парҳез аз тағйири ногаҳонӣ ва зарбатии хат.
4.2. Иҷрои тарҳ ба сурати озмоишӣ дар манотиқ ё шаҳрҳои хосм, пеш аз иҷрои саросарӣ.
4.3. Истифода аз ҳар ду хатт (тоҷикӣ ва форсӣ) дар матнҳо ва расонаҳо барои як давраи гузари мушаххас.
4.4. Бартарибандии бахшҳо ва ниҳодҳое, ки бояд пеш аз дигарҳо хатти корбурдии худро тағйир диҳанд (масалан, омӯзишу парвариш, расонаҳои давлатӣ).
- Пуштибонии молӣ ва фаннӣ:
5.1. Таъмини будҷаи кофӣ барои иҷрои барномаи гузор.
5.2. Ҷазби кумакҳои молӣ ва фаннӣ аз созмонҳои байнулмилалӣ ва кишварҳои форсизабон.
5.3. Ҳамкорӣ бо мутахассисон ва коршиносони хориҷӣ дар заминаи омӯзиши хат ва фанновариҳои иттилоъот.
- Таваҷҷуҳ ба масоъили фарҳангӣ ва иҷтимоъӣ:
6.1. Ҳассосият ба ҷанбаҳои фарҳангӣ ва таърихии мавзуъ ва эҳтиром ба назарот ва дидгоҳҳои мухталиф дар ҷомеъа.
6.2. Таваҷҷуҳ ба таъсироти иҷтимоъӣ ва равонии тағйири хат бар мардум ва талош барои коҳиши нигарониҳо ва ибҳомот.
6.3. Ҳамрой кардани миллат бо давлат дар иҷрои ин тарҳ.
- Баҳрагирӣ аз фанновариҳои навин:
7.1. Тавсеъаи нармафзорҳо ва абзорҳои табдили хатти тоҷикӣ ба форсӣ.
7.2. Рақамӣ кардани матнҳо ва асноди қадимӣ ба хатти форсӣ.
- Ҳамкорӣ бо кишварҳои форсизабон:
8.1. Табодули таҷриба ва дониш бо Эрон ва Афғонистон дар заминаи омӯзиши хатти форсӣ.
8.2. Ҳамкорӣ дар таҳияи манобеъи омӯзишӣ ва барномаҳои расонаӣ.
8.3. Падид овардани як стандарти муштарак барои хатти форсӣ дар миёни кишварҳои форсизабон (осонтар он аст, ки Тоҷикистон стандарти Эронро бипазирад).
Бо иҷрои ин роҳкорҳо ва бо барномарезии дақиқу гом ба гом, метавон гузори Тоҷикистон аз хатти тоҷикӣ ба хатти форсиро муваффақиятомезона анҷом дод ва ба тақвияти пайвандҳои фарҳангӣ ва забонӣ бо дигар кишварҳои форсизабон кумак кард.
Бароварди куллӣ:
Бо таваҷҷуҳ ба мавориди зикршуда, метавон гуфт, ки ҳазинаҳои бозгашти Тоҷикистон ба хатти форсӣ бисёр боло хоҳад буд ва эҳтимолан милюнҳо дулорро дар бар хоҳад дошт. Ин ҳазинаҳо шомили хароҷоти мустақим (монанди чопи китоб ва омӯзиш) ва хароҷоти ғайримустақим (монанди ихтилол дар умури идорӣ ва иқтисодӣ дар тӯли давраи гузор) мешаванд.
Нукоти муҳим:
- Ин баровард танҳо тахмине тақрибӣ аст ва ҳазинаҳои воқеъӣ бештар ё камтар хоҳанд буд.
- Ҳазинаҳо метавонанд дар гузари замон ва бо барномарезии дақиқ коҳиш ёбанд.
- Афзун бар ҳазинаҳои молӣ, бояд ба ҳазинаҳои иҷтимоъӣ ва фарҳангии ин гузор низ таваҷҷуҳ дошт.
- Саранҷом, тасмим барои бозгашт ба хатти форсӣ тасмими сиёсӣ ва фарҳангӣ аст, ки бояд бо дар назар гирифтани ҳама ҷанбаҳо, аз ҷумла ҳазинаҳо ва бурду бохтҳо, гирифта шавад.
Қаламонлайн
qalamonline.net
